به نام خداوند همه مِهر مِهر وَرز


درس سوم : اخلاق در خطابه ي غدير


عمل رمز موفّقیت ( سعادت ) یا عامل سعادت؟

این حدیث شریف منقول از قول پیامبر اکرم صلّی الله علیه و آله، متواتر است و توسط بسياري از دانشمندان فرق اسلامي نيز نقل شده است که فرمودند :
« اِنّی تارِکٌ فِیکُمُ الثّقلَینِ؛ کِتابَ اللهِ وَ عِترَتی. إن تَمَسَّکتُم بِهِما لَن تَضِلُّوا بَعدی اَبَداً »
پس اسلام دارای دو ثقل گرانبها است که یکی قرآن و دیگری عترت پیامبر اکرم صلّی الله علیه و آله است. قرآن در بیان جامعی،  سه حلقه را برای سعادت و کامیابی بشر معرفی می کند:
1- حلقه ی اعتقادات
2- حلقه ی اخلاق
3- حلقه ی احکام عملیّه یا احکام شرعی ( فقه )
عترت نیز که پیرو راستین بیان خداوند متعال ( قرآن ) می باشد،  این سه حلقه را به انسان ها گوشزد کرده است.
نمونه ی آن، بیان کامل و خالی از نقص خطابه ي غدیر است که پیامبر صلّی الله علیه و آله، در گفتار خود بیان می فرمایند:
1- حلقه ی اعتقادات
2- حلقه ی اخلاق
3- حلقه ی فقه


اخلاق، حلقه ی واسط است. اصل اعتقادات اسلامی تنها در حکمت نظری خلاصه نمی شود، بلکه ریشه و اساس آن، حکمت عملی است.
چرا که امام صادق علیه السّلام می فرمایند: « تمام ایمان، به عمل است. »
پیامبر نیز در خطابه، در فراز دوم،  پس از حمد الهی می فرمایند : «وَ اُقِرُّ لَهُ عَلَی نَفسی بِالعُبُودِیّهِ وَ َاشهَدُ لَهُ بِالرُّبُوبِیّهِ. »
چرا که به مردم، ارتباط بین عبد و ربّ را نشان دهندکه این رابطه، به وسیله ی حلقه ی عبودیّت به هم متصل می باشد. چرا که اگر انسان، عبد باشد، عجز و فقر را به خود در می یابد. عبودیّت، مقدمه ی پرواز است؛ ( اَشهَدُ اَنَّ مُحَمَّداً عَبدُهُ وَ رَسُولُهُ ). پیامبر ابتدا عبد شد، سپس رسول الله گردید.
لذا آن اعتقادی مفید فایده می باشد که زمینه ی اعتقادِ عملی را فراهم آورد و آن اخلاقی مفید است که مقدمه ی اخلاق عملی باشد و در متن احکام عملی( فقه )، بدون عمل به آن ها، دانستن بی فایده است.
پس هر سه حلقه، به اسلام حالت عملی مي بخشد و باید این سه حلقه،  به صورت عملیاتی در اجتماع پیاده شود. اینجا لزوم تبلیغ، بیشتر مشخص می شود؛ چرا که اهمیت تبلیغ در آن است که مبلّغ پس از ارائه ی اعتقادات و مفاهیم نظری، این اعتقادات و مفاهیم را به صورت کاربردی در اجتماع پیاده کند.
پس آن دسته از افراد که اعتقادات و اخلاق و احکام را در حالت قلبی و زبانی محدود می کنند، در حقیقت از اسلام، پوسته ای را گرفته و به کُنه و مغز آن نرسیده اند. چرا که امام علی علیه السّلام در این حدیث شریف، مراحل اسلام را به شیوه ای زیبا بیان فرموده اند:
« الَإسلامُ هُوَ التَّسلیمُ وَ التَّسلیمُ هُوَ التَّصدیقُ وَ التَّصدیقُ هُوَ الأَداءُ وَ الأَداءُ هُوَ العَمَلُ.... یعنی این که « اَلإسلامُ هُوَ العَمَلُ »
پس باید اخلاق و اعتقادات و احکام- به فرمایش حضرت- عملیاتی شود تا مایع سعادت فردی و جمعی ما شود تا راه نجات را دریابیم. »