به نام خداوند همه مِهر مِهر وَرز


اولين مکتوبِ اسلام (بعد از قرآن)

در قرن اول هجري و پس از رحلت پيامبر اسلام صلي الله عليه و آله، يکي از شيعيان اميرالمؤمنين عليه السّلام اقدام به جمع آوري و مکتوب کردن احاديث معصومين عليهم السّلام کرد. او که سُلَيم ابن قِيس نام داشت، در اَوان جواني سعي مي کرد با صحابه ي راستين رسول الله صلي الله عليه و آله، نظير سلمان و ابوذر و مقداد رابطه برقرار کند. در زمان مصاحبت با آنها، احاديث نابي که از آن حضرت در ذهن داشتند، را مي نگاشت.
در اين راستا ملازمت کسي که بيش از همه با آن حضرت هم نشين بوده را براي خود لازم دانست و جزو نزديکان و ياران خاصّ حضرت اميرالمؤمنين عليه السّلام و پس از ايشان امام حسن و امام حسين عليهما السّلام شد.
کتاب سليم اوّلين کتابي است که پس از قرآن، در بين جامعه ي اسلامي نگارش يافت و اين يکي از مهمّترين شاخصه هاي اثر ارزشمند اوست.
شنيدن احاديث بسياري بي واسطه از خود ائمه عليهم السّلام، حضور در متن وقايع و اتّفاقات تاريخ صدر اسلام، دقّت فراوان در واکاوي صحّت احاديث منقول از صحابه، همگي باعث اعتبار و اهميّت کتاب سليم هستند.
جايگاه کتاب سليم در بين علماي شيعه به قدري رفيع است که کمتر عالِمي در طول تاريخ تشيّع به تمجيد و تصديق آن نپرداخته است و از آن حديث نقل نکرده.
اما نکته جالب، نظر برخي علماي عامّه در مورد آن است. ابن نديم: "اولين کتابي که براي شيعه ظاهر شد همين کتاب سليم بن قيس مشهور است.
" قاضي بدّرالدّين سبکي: "اوّلين کتابي که در شيعه تأليف شد، کتاب سليم است." ملا حيدرعلي فيض آبادي: "صحّت اين کتاب نزد محققين شيعه مورد اتّفاق است ... چرا که همه علوم اين کتاب به ائمه مي‌رسد."


اما آنچه که در مورد کتاب سليم، که به علت مرسوم نبودن نام گذاری کتاب در آن زمان به همين نام "کتاب سُلَيم بن قِيس" شهرت يافته؛ نادر و بي نظير است و آن را نسبت به هر کتاب حديثي ممتاز مي کند، آن است که نويسنده ي کتاب، خودش احاديث را بر اميرالمؤمنين و امام حسن و امام حسين و امام سجاد و امام باقر (در سن کودکي) صلوات الله عليهم اجمعين عرضه کرده و صحّت آنها را از لبان معصوم دريافت داشته است.
اين کتاب ،که ترجمه ي فارسي آن "اسرار آل محمّد عليهم السّلام" نام دارد و در بين ايرانيان به اين نام مشهورتر است، پس از مرگ نگارنده ي آن هم توسط افرادي بر امام سجاد و امام باقر و امام صادق عيلهم السّلام عرضه شده و مورد تأييد قرار گرفته است. چند نمونه از تأييدات ائمه عليهم السّلام بر کتاب سليم:
- کتاب سه روز نزد امام سجاد عليه السّلام بود، که بعد از مطالعه ي آن، فرمودند: "سليم راست گفته است، خدا او را رحمت کند. همه ي اينها احاديث ما است که از آنها خبر داريم."
- امام جعفر صادق عليه السّلام فرمودند: "هر کس از شيعيان و دوستان ما کتاب سليم را نداشته باشد، چيزي از امر ولايت ما نزد او نيست و از اسباب و وسائل ما هيچ آگاهي ندارد. آن کتاب الفباي شيعه و سري از اسرار آل محمّد عليهم السّلام (وجه نام گذاری ترجمه ي فارسي ) است."
- در ذيلِ حديثي، امام حسن و امام حسين عليهما السّلام به سليم فرمودند: "راست گفتي، پدرمان اميرالمؤمنين عليه السّلام اين حديث را براي تو گفت و ما نشسته بوديم."