به نام خداوند همه مِهر مِهر وَرز


صفات امام و امامت


در خطابه ی غدیر، پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم، علی بن ابیطالب علیه السلام را با عنوان امیرالمؤمنین و مولی و به عنوان امام و جانشین خود معرفی می فرمایند:
«مَعاشِرَالنّاسِ، إِنَّهُ إِمامٌ مِنَ اللّهِ، »: (1)
«هان مردمان ! او امام از جانب خداست.»
«وَ خَلیفَتی عَلی‏ أُمَّتی  » : (2)
« که علی بن ابیطالب و جانشین من در میان امت است.»
سپس به تشریح ویژگیهای امام و امامت میپردازند و می فرمایند امام کسی است که دارای صفات فردی، اجتماعی و اخلاقی مختلفی باشد.
فرمایش پیامبرصلی الله علیه وآله راجع به علم:
علم یک پوشه است. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله به طور مفصّل به علم امیرالمؤمنین علیه السلام اشاره می فرمایند. راجع به علم سه گونه فرمایش دارند:
1. پوشه ی اول علم، علم به نحو کلّی و عموم است، حدّ و مرزی تعیین نمی کنند؛
یعنی امیرالمؤمنین علیه السلام عالِم به همه ی علوم اند. می فرمایند:
• مامِنْ عِلْمٍ إِلاَّ وَقَدْ أَحْصاهُ‏اللَّهُ فِی وَ كُلُّ عِلْمٍ عُلِّمْتُ فَقَدْ أَحْصَیْتُهُ فی إِمامِ الْمُتَّقینَ وَما مِنْ عِلْمٍ إِلاّ وَقَدْ عَلَّمْتُهُ عَلِیّاً وَ هُوَ الْإِمامُ الْمُبینُ الَّذی ذَكَرَهُ اللَّهُ فی سُورَةِ یس: »: (3)
«هیچ دانشی نیست مگر این که خداوند در جان من نبشته و من تمامی آن را در جان علی امام پرهیزگاران ضبط کرده ام، و دانشی نبوده مگر اینکه آن را به علی آموخته ام .او پیشوای روشنگر است که خداوند در سوره یاسین از او گفت وگو کرده »
« لَهُ الْإِحاطَةُ بِكُلِّ شَی‏ءٍ »: (4)
«بر هر هستی فراگیر و چیره. »
وَ كُلَّ شَی‏ءٍ أَحْصَیْناهُ فی إِمامٍ مُبینٍ﴾: (5)
• و علم هر چیز را در امام مبین برشمرده ایم.. ﴾
می فرمایند: خدا همه ی علوم را به من یاد داده است و من هم به علی یاد داده ام؛ یعنی علم فیزیک، علم شیمی، علم روان شناسی، علم دین، تفسیر قرآن، اخبار از گذشته و آینده، تکوینیات، تشریعیات و... همه ی علوم را شامل می¬شود. فقط یک دوره ی خلاصه ی فقه اسلام، کتاب جواهر است که 43 جلد 500 صفحه ای دارد. فقها می گویند: این کتاب خلاصه ی همه ی کتب فقهی است. اخلاق، اعتقادات، تفسیر قرآن و احادیث این کتاب فوق العاده است.
2. پوشه دوم علم، علم حلال و حرام است. می¬فرمایند:
3. مَعاشِرَالنّاسِ، وَ كُلُّ حَلالٍ دَلَلْتُكُمْ عَلَیْهِ وَكُلُّ حَرامٍ نَهَیْتُكُمْ عَنْهُ» (6)
«¬ مَعاشِرَالنّاسِ، إِنَّ اللَّهَ قَدْ أَمَرَنی وَنَهانی،»: (7) 
«هان مردمان! همانا خداوند مرا فرمان داده و بازداشته .»
از این روی خدای عزّوجلّ دستور فرموده که از شما اقرار زبانی گیرم و پیمان سرپرستی علی« امیر المؤمنین » را محکم کنم .
«وَقَدْ أَمَرْتُ عَلِیّاً وَنَهَیْتُهُ (بِأَمْرِهِ). فَعِلْمُ الْأَمْرِ وَالنَّهُی لَدَیْهِ،»: (8)
«و من نیز به دستور او به علی امر و نهی کرده ام، پس دانش امر و نهی در نزد علی است. »
تمام علوم حلال و حرام نزد امیرالمؤمنین علیه السلام است؛ یعنی تمام شریعت. گفتیم که پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله در خطابه ی غدیر 17 مرتبه از احکام اسم می برند. 8 حکم را می فرمایند: حلال، حرام، حج، عمره، امر به معروف، نهی از منکر، نماز و زکات.
مشخص می شود که این ها اصل احکام و عبادات و فقه هستند. هرچه از علم حلال و حرام هست، نزد امیرالمؤمنین علیه السلام است.
«لاحَلالَ إِلاّ ما أَحَلَّهُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَهُمْ وَلاحَرامَ إِلاّ ما حَرَّمَهُ اللَّهُ (عَلَیْكُمْ) وَ رَسُولُهُ وَ هُمْ»: (9)
«روا نیست مگر آن چه خدا و رسول و امامان روا دانند. و ناروا نباشد مگر آن چه آنان ناروا دانند ،»


ابعادحلال وحرام

حلال و حرام، دو بُعد دارد؛
الف ) حلال و حرام آن چیزی است که رسول خدا و جانشینان او صلوات الله علیهم می فرمایند.
ب )  فقط ایشان به حلال و حرام آگاه اند؛
یعنی هر چه بفرمایند حلال، حلال است و هر چه بفرمایند حرام، حرام است. علم ایشان عین واقع است.
3 )پوشه ی سوم علم، علم قرآن است.
پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله چند مرتبه به تفصیل راجع به قرآن، علم قرآن، تفسیر و تأویل قرآن، شأن نزول قرآن در خطابه ی غدیر اشاره می فرمایند:
«مَعاشِرَالنّاسِ تَدَبَّرُوا الْقُرْآنَ  وَ افْهَمُوا آیاتِهِ  وَانْظُرُوا إلی مُحْكَماتِهِ وَلاتَتَّبِعوا مُتَشابِهَهُ، فَوَاللَّهِ لَنْ یُبَیِّنَ لَكُمْ زواجِرَهُ وَ لَنْ یُوضِحَ لَكُمْ تَفْسیرَهُ إلاَّ الَّذی أَنَا آخِذٌ بِیَدِهِ وَ مُصْعِدُهُ إلی وَ شائلٌ بِعَضُدِهِ وَ رافِعُهُ بِیَدَی وَ مُعْلِمُكُمْ: أَنَّ مَنْ كُنْتُ مَوْلاهُ فَهذا عَلِی مَوْلاهُ» : (10)
می فرمایند: کسی تفسیر باطن قرآن را نمی داند؛ مگر کسی که من اکنون دستش را گرفته، بلند کرده ام و به شما نشان می دهم.
خود قرآن، هم حلال و حرام دارد و هم حامل تمام علوم است ؛ اما پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله به طور جداگانه یک مرتبه علم مطلق، یک مرتبه علم حلال و حرام و یک مرتبه هم علم قرآن را می فرمایند. ﴿ وَ كُلَّ شَی‏ءٍ أَحْصَیْناهُ فی إِمامٍ مُبینٍ﴾ . (11)
امام مبین به هر چیزی که در قرآن هست، از ثری تا ثریا، از مَلأ تا خَلأ، از نوترون تا کهکشان، به همه ی آن ها، علم دارد.
پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله می فرمایند: طبق قرآن همه ی علوم را در امامِ مبین احصا کردم. ظاهر امامِ مبین قرآن است و باطن آن امیرالمؤمنین علی علیه السلام است.
«وَ هُوَ الْإمامُ الْمُبینُ الَّذی ذَكَرَهُ اللَّهُ فی سُورَةِ یس: ﴿ وَ كُلَّ شَی‏ءٍ أَحْصَیْناهُ فی إِمامٍ مُبینٍ﴾ .»  (12)


 

منابع:

1. سروش آفتاب /بخش  : 90:3
2 . سروش آفتاب /بخش  : 76:2
3 . سروش آفتاب /بخش  : 86:3
4 . سروش آفتاب /بخش  : 66:1
5. سروش آفناب قسمت 86:3؛ یس (36):12 .
6 . سروش آفتاب /بخش  : 142:10
7 . سروش آفتاب /بخش  : 118:6
8  . سروش آفتاب /بخش  : 118:6
9 .  سروش آفتاب /بخش  : 86:3
10. سروش آفتاب /بخش  : 94:3
11 . سروش آفتاب /بخش  : 86:3؛ یس (36):12 .
12 . سروش آفتاب /بخش  : 86:3؛ یس (36):12 .