به نام خداوند همه مِهر مِهر وَرز


بي کرانه ي معارف


دعا دريچه ي ارتباط انسان کوچک و حقير با خداوندي است که بزرگي و عظمت او در وَهم و خيال هيچ موجودي نگنجد.
دعا بالاترين نوع عبادت مخلوق به درگاه خالق است. أميرالمؤمنين عليه السّلام فرمودند: «الدُّعَاءُ مُخُ‏ الْعِبَادَةِ»  دعا مخ، اصل، مغز و مايه ي ارزش يافتن عبادت است. در مکتب اهل بيت عليهم السّلام دعا، قالب بسيار گسترده اي است، که در آن بيان معارف و علوم الاهي و اسلامي و آداب بندگي يافت مي شود.
ائمه معصومين عليهم السّلام با زبان دعا، عقايد شيعيان را اصلاح کرده، راه تزکيه ي اخلاقي را به آنان نشان داده و بسياري از مسائل اجتماعي و حتّي فقهي را برايشان روشن نموده اند.
"صحيفه ي سجاديه"، مجموعه اي عظيم و گران قدر از ادعيه اي است که از جانب سرور و سيد ساجدين، حضرت امام زين العابدين عليه السّلام به ما رسيده است. ادعيه اي که هر يک شامل والاترين مضامين الاهي هستند.

 

حضرت امام سجاد عليه السّلام در اين متون موضوعات مختلفي را به يادگار گذاشته اند، که فهرست وار اشاره مي کنيم:
1- عقايد شامل: خداشناسي و توحيد، پيامبر و امام شناسي (نبوت و امامت)، معاد و عدل الاهي و مسائل مربوط به آن
2- مسائل اخلاقي
3- مسائل اجتماعي
البته آموزه هاي اقتصادي، تاريخي، جهان شناسي مانند: خلقت زمين و آسمان و فرشتگان، امراض و درمان ها و غيره نيز در بين سطور اين ادعيه قابل استفاده است.
اين کتاب کم نظير، بلکه بي نظير، چنانکه "عُمَير بن مُتِوَکل ثَقَفي" راوي آن، در مقدمه ي کتاب نقل مي کند املاي امام سجاد عليه السّلام و نگارش نسخه اي از آن توسط زيد بن علي فرزند ايشان و نسخه ي ديگر آن به کتابت امام محمد باقر عليه السّلام مي باشد؛ که امام صادق عليه السّلام هر دو نسخه را مطابقت داده و هيچ اختلافي حتي در يک حرف بين آنها وجود نداشته است.
سپس خود امام جعفر صادق عليه السّلام مجدداً دعاها را براي متوکل پدر عمير، املاء مي کنند و او هم مکتوب مي کند.
متوکل مي گويد مجموع اين دعاها 75  باب بود که من يازده باب آن را از دست دادم.
علامه محمّد تقي مجلسي (مجلسي اول) در اجازه ي روايي خود مي نويسد: «هيچ ترديدي نيست که صحيفه ي سجاديه از مولايمان امام سجاد عليه السّلام مي باشد. اين صحيفه با فصاحت و بلاغت و دارا بودن علوم الهي به گونه اي است که ممکن نيست غير معصوم گوينده ي آن باشد.»
اين کتاب از جهات مختلفي داراي اهميت است.
منزلت گوينده: گوينده ي اين کلمات و انشاء کننده ي اين ادعيه کسي است که در مقام و عظمت شأن و علم کسي جز معصومين عليهم السّلام به آن نمي رسند.
قدمت کتاب: اين کتاب در زمان خود امام سجاد عليه السّلام يعني قبل از سال 95 هجري نوشته شده است.
گستردگي معارف: فراواني موضوعات و مسائل مورد اشاره ي جزئي و کلي در اين کتاب بسيار زياد است. به نحوي که گاه در نظر بزرگان "اُختُ القرآن"، "زَبور آل محمّد عليهم السّلام" و بعضي اوقات "انجيل اهل بيت صلوات الله عليهم اجمعين" نام گرفته است.
فصاحت و بلاغت: در بحث فصاحت و بلاغت، عظمت کتاب مورد اعتراف لغت شناسان عرب است، چرا که گوينده ي آن امام سجاد عليه السّلام هستند، که به حق از "اُمَراءُ الکلام" (اشاره به خطبه 233 نهج البلاغه) مي باشند.
اين کتاب چنان ارزشي داشته و دارد که در طول ساليان، علماء و دانشمندان بزرگ بارها و بارها به شرح، ترجمه، فهرست برداري، تصحيح نسخ خطي و پژوهش هاي مختلف پيرامون آن پرداخته اند و اين اقدامات علمي ادامه دارد و هنوز ساحلي براي اين اقيانوس معارف الهيه يافت نشده است.