به نام خداوند همه مِهر مِهر وَرز


تعبیر مولی برای تفهیم ولایت:

کلمه ولی دارای معانی مختلفی است از جمله ولایت را در لغت به معنای امارت، سلطان و مولی را به معنای کسی که کار دیگری را در اختیار دارد نوشته اند. (برای ملاحظه این معانی می توانید به کتاب "المعجم الوسیط" که توسط فرهنگستان زبان عربی مصر تدوین یافته و دفتر نشر فرهنگ اسلامی در یک مجلد چاپ کرده یا سایر کتب لغت مراجعه کنید)
با توجه به مطلب فوق، ولایت پیامبر اکرم صلی الله علیه و اله  و ائمه معصومین علیهم السلام به این معناست که آنان در شوونات عالم تکوین (که شامل تدبیر امور عالم می باشد) و عالم تشریع (که عبارت است از اوامر و نواهی دین)دارای اختیارات گسترده ای میباشند.این اختیارات را خداوند به آنها عطا فرموده است و به این ترتیب آنان را مولی و ولی مومنین قرار داده است.چنانکه در آیه 55 سوره مائده فرموده است:
((انما ولیکم الله و رسوله و الذین آمنوا الذین یقیمون الصلوه و یوتون الزکوه و هم راکعون))
همانا صاحب اختیار (ولی) شما خدا و رسول او و کسانی هستند که ایمان آورده اند و نماز بپا می دارند و در حال رکوع زکات می دهند.
پیامبر اکرم صلی الله علیه و اله در خلال خطبه ی غدیر، به آیه ی فوق و نزول آن در شان حضرت علی علیه السلام اشاره فرموده اند.(1)
قبول ولایت تشریعی ائمه علیهم السلام به این معنا است که ما پیروی از آنان را مساوی اطاعت از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و معادل فرمانبرداری از خداوند می بینیم. قرآن کریم اطاعت از پیامبر صلی الله علیه و اله را عین اطاعت از خداوند می داند و نیز بنا به دلایلی از قبیل آیه فوق یا آیه اولی الامر(2) و احادیثی من جمله خطبه ي غدیر خم اطاعت از ائمه طاهرین علیهم السلام عین اطاعت از رسول خداست.
نکته ی مهم دیگری که باید به آن توجه نمود این است که پیامبر صلی الله علیه و آله همواره از عبارات مختلف برای تبیین خلافت امیرالمومنین و یازده فرزند ایشان استفاده می کردند.
به عنوان نمونه در خطبه ي غدیر ملاحظه می گردد که پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم غیر از عبارت مشهور ((من کنت مولاه فهذا علی مولاه)) تعابیر بسیاری را نیز به کار برده اند از قبیل : حاکم مومنان (امیر المومنین)،پیشوا (امام)، خلیفه رسول الله، صراط مستقیم و ... . به علاوه حضرت بارها در این خطبه با عبارات مختلف مسلمانان را امر به پیروی از امیر المومنین علیه السلام فرموده اند.
در اواخر خطبه پیامبر صلی الله علیه و اله تاکید نمودند که از سوی خداوند مامور به بیعت گرفتن از مسلمانان برای امیر المومنین علیه السلام هستند.
این بیعت تا سه روز به طول انجامید. بیعت گرفتن یعنی پذیرش حاکمیت شخص بیعت شونده.
حتی اگر کل خطابه عظیم و مفصل غدیر را به عبارت ((من کنت مولاه فهذا علی مولاه)) محدود کنیم، باز هم نمیتوان در این عبارت طبق ادعای برخی مخالفین شیعه (مولی) را به معنای دوست گرفت،برخی از دلایل این مطلب از قرار زیر است:
آیا پیامبر اکرم صلی الله علیه و اله پس از پایان حج به همه مسلمانان برای حضور در غدیر خم دستور حرکت داده و در آن محل یعنی در بیابان، بیش از یکصد هزار نفر را جمع نمودند و سه روز آنها را نگاه داشتند تا فقط بگویند هرکس مرا دوست دارد، علی را هم دوست داشته باشد؟!
نزول آیات تبلیغ و اکمال نشان از آن دارد که رسول خدا صلی الله علیه و آله وسلم به ابلاغ موضوعی به مسلمانان مامور شده است که اگر در آن کوتاهی کنند رسالت الهی را انجام نداده و 23 سال زحمات طاقت فرسا و خون دل خوردن ها نابود می شود،همچنین با ابلاغ این موضوع دین کامل و نعمت تمام و اسلام،دین مورد پسند خداوند گردید.آیا اعلام دوست داشتن حضرت علی علیه السلام به عنوان تنها پیام غدیر با این مسایل سازگار است؟!
در آیه 55 سوره مائده (انما ولیکم الله ...) که توضیح آن گذشت،حضرت علی علیه السلام را در کنار خدا و رسول مصداق ولی برای مؤمنان برشمرده است.
در این آیه شریفه، ولی را نمی توان به معنای دوست دانست،چون در لغت عربی لفظ إنما معنای حصر را می رساند و دوستی مؤمنان منحصر در خدا و رسول صلی الله علیه و آله و امیرمؤمنان نیست و همه مؤمنان با هم دوست و برادرند.لذا کلمه ولی در این آیه به معنای صاحب اختیار است.
در واقع فرمایش پیامبر اکرم صلی الله و سلم در غدیر خم تاکید بر مضمون همین آیه در قرآن است.
به علاوه رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم از روز اول دعوت خود، و حتی در یوم الدار (که برای اولین بار چهل نفر از خویشان خود را به اسلام دعوت کرد(3) نقل شیعه و سنی بر جانشینی حضرت علی علیه السلام پس از خود تاکید نموده بود، بنابراین انحصار کلام پیامبر صلی الله علیه و آله در غدیر خم به اینکه علی را دوست داشته باشید،با قرآن و حقایق قطعی تاریخ سازگاری ندارد.

 

منابع:

1: علاوه بر خطبه ي غدير رجوع شود به جامع البیان فی تفسیرالقران ج6،ص184از منابع تشیع و تفسیر طبری،ج6،ص165،چاپ مصراز منابع اله تسنن که مصداق الذین امنوا را امیرمومنان دانسته اند"
2: سوره مباركه نساء آيه59
3: برای اطلاعات بیشتر و مطالعه منابع از شیعیان و اهل تسنن رجوع شود الغدیر،علامه امینی،ج2،ص282و283