به نام خداوند همه مِهر مِهر وَرز


چشمه ي زلال و صاف آيات قرآن


از همان آغازين روزهاي بعثت خاتم الأنبياء صلّي الله عليه و آله و سلّم، جملات و مطالبي که در برگيرنده ي متن، معني و يا تفسير و توضيح قرآن مجيد بود، اهميّت و جايگاه ويژه اي داشت. به تَبع اين نکته، کتبي هم که درباره ي قرآن، چه متن يا ترجمه و يا تفسير آن، نوشته شوند، بيشتر مورد توجه بوده و هستند.
در علم تفسير قرآن روشها و شیوه های مختلفی وجود دارد که از میان آن ها، تفاسير روايي داراي جایگاه ویژه ای هستند؛ چرا که در واقع مفسّر آن، معادن علوم الهي و ثِقل اصغر يعني معصومين عليهم السّلام هستند.
يکي از تفاسير روايي معتبر و معروف در بين شيعيان کتاب "الصّافي في تفسير القرآن" نوشته ي "ملا محسن فيض کاشاني" (1007-1091 ه ق) است.
تفسير صافي يکي از تفاسير روايي مي باشد که کل قرآن را در بر مي گيرد؛ اين خصوصيّت باعث توجه و اقبال بسيارِ علماء به آن در طي قرون مختلف شده است؛ به نحوي که حتّي در گذشته متن درسي طلاب حوزه علميّه بوده است.
فيض کاشاني انگيزه ي خود از نگارش کتاب را عدم در دسترس بودن تفسيري جامع که حاوي روايات کافي، صحيح و ناب از معصومين عليهم السّلام در بيان قرآن باشد، بيان مي کند. ایشان برای تألیف کتاب خود از منابع معتبري استفاده جسته است؛ از جمله: تفسير قمي، تفسير عَيّاشي، تفسير مجمع البيان، كمال الدّين و توحيد و عيون اخبار الرّضا عليه السّلام شيخ صدوق، احتجاج طبرسي، تفسير منسوب به امام حسن عسكري عليه السّلام، كافي، نهج البلاغه، مناقب ابن شهرآشوب و ...
اين تفسير به زبان عربي نگاشته شده، که البته در ساليان اخير به فارسي هم ترجمه شده است. الصّافي داراي مقدمه اي مفصل شامل دوازده بخش است.
1- در فضيلت قرآن و توصيه به استفاده ازآن با روايات اهل بيت عليهم السّلام.
2- در توضيح اين كه علم قرآن، در اختيار اهل بيت عليهم السّلام مي باشد و ظاهر و باطن همه ي قرآن را آنان مي دانند.
3- بيان اين موضوع که تمامي قرآن در شأن اولياء اللّه و دشمنان آنان نازل شده است.
4- توضيح وجوه معاني آيات از تفسير و تأويل، ظاهر و باطن، محكم و متشابه، ناسخ و منسوخ و...
5- شرح مفهوم تفسير به رأي و نهي از آن.
6- عدم تحريف قرآن.
7- بحث درباره ي جامعيت قرآن در مورد همه چيز، از جمله اصول دين و شرعيّات.
8- بيان قرائت هاي مختلف قرآن و اعتبار آن ها.
9- نزول دفعي و تدريجي قرآن.
10-  توضيح شفاعت قرآن و ثواب تلاوت و حفظ آن.
11-  آداب تلاوت قرآن.
12-  بيان اصطلاحات و روش تفسيري.
ویژگی مهم این تفسیر در دو جهت است. نخست، بهره گیری از روایات در تفسیر آیات به شکل گسترده و نقد و ارزیابی این روایات در دلالت بر آیه و جنبه های مختلف آن. دوم، استفاده از نکات ادبی و بلاغی. گذشته از این، تفسیر صافی یکی از تفاسیر ممتاز فرهنگ شیعی به حساب می آید و دیدگاه امامیه را به طور گسترده شرح می دهد و به درستی به آن استدلال می کند و هر جا که شبهه ای باشد، پاسخ می دهد.