به نام خداوند همه مِهر مِهر وَرز


فضائل اميرالمؤمنين علیه السلام

مناقب و فضائل اميرالمؤمنين عليه السلام- با اين همه كتمان و منع از انتشار آن- در گوش همه ى جهانيان طنين انداز است، و دوست و دشمن، مسلمان و غيرمسلمان آنها را ثبت كرده اند و براى هيچكس قابل انكار نيست. در اين باره خطبه ى غدير متضمن دو جهت مهم است:

اول: اثبات فضيلتِ مطلق و بى نهايت براى اميرالمؤمنين علیه السلام

پيامبر صلى اللَّه عليه و آله در خطبه ى غدير سخنى در فضيلت على بن ابى طالب عليه السلام فرمودند كه هيچكس نمى تواند بالاتر از آن بگويد و آن عبارت است از فضيلتِ او بر همه ى مردم تا آخر دنيا- بجز شخص پيامبر صلى اللَّه عليه و آله- با فضائلى بى انتها و غيرقابل مقايسه با فضائل ساير مردم، فضائلى كه اعطا كننده ى آن پروردگار جهان و اعلام كننده اش شخص پيامبر صلى اللَّه عليه و آله است.
معناى اين سخن آن است كه هر فضيلتى در شأن او بگويند كم گفته اند و عقل بشر قاصر از درك عظمت و جلالت اوست.
در اين باره به سه جمله ى پر محتوا در خطبه ى غدير بر مى خوريم:
1. خداوند على بن ابى طالب عليه السلام را بر همه ى مردم فضيلت داده است.
2. على عليه السلام را بر همه فضيلت دهيد، كه او افضل مردم بعد از من از هر مرد و زنى است تا مادامى كه خداوند روزى نازل مى كند و مخلوقات باقى هستند.
3. فضائل على بن ابى طالب عليه السلام- كه خداوند در قرآن نازل كرده- بيش از آن است كه من همه را يكجا بشمارم، پس هر كس از فضايل او به شما خبر داد و معرفت آن را داشت از او بپذيريد.
پيداست كه قيد 'با معرفت' متضمن نكته ى مهمى است، و آن اينكه اگر كسى اهل معرفت در باب مناقب اهل بيت عليهم السلام نباشد ممكن است دقت كافى و توجه لازم در معناى احاديث نكند و در نتيجه معنايى نامناسب با عظمت ايشان از آن بفهمد. از طرف ديگر نبايد بدون در نظر گرفتن ظرفيت افراد و شرائط زمانى و مكانى و سطح فكرهاى مختلف مردم هر فضيلتى در هر جمعى گفته شود. بنابراين بصيرت و معرفتِ لازم در اين باره بسيار مهم است.

دوم: ذكر بعضى فضائل اميرالمؤمنين علیه السلام

فضائل اميرالمؤمنين عليه السلام كه پيامبر صلى اللَّه عليه و آله در خطبه ى غدير به آنها اشاره فرموده اند، جنبه هاى اساسى و مهم از مناقب آن حضرت است كه اتصال كاملِ او به خدا و رسولش را به مردم مى فهماند. اين جنبه ها در چهار عنوان قابل جمع است:
1. اول بودن و پيشگامى على بن ابى طالب عليه السلام در دين خدا، كه اين موضع در جهات زير متبلور شده است:
- اول كسى است كه اسلام را قبول كرد.
- اول كسى است كه خدا را عبادت كرد.
- اول كسى است كه نماز خواند.
2. فداكارى هاى او در راه خدا، كه در خطبه به اين صورت بيان شده است:
- او يارى كننده ى دين خداست.
- او دفاع كننده از رسول خداست.
- اوست كه با خوابيدن در جاى پيامبر صلى اللَّه عليه و آله جان خود را فداى او كرد.
3. رضايت الهى از او، و اين مطلب را حضرت در قالب دو جمله فرموده اند:
- خداوند عزوجل و من از او راضى هستيم.
- هيچ آيه ى رضايتى در قرآن جز درباره ى او نازل نشده است.
4. ويژگى هاى خاصّ او، كه در خطبه ى غدير به جهات زير اشاره شده است:
- لقب 'اميرالمؤمنين' مخصوص اوست.
- او 'جنب اللَّه' است.
- او عزيزترين مردم نزد پيامبر صلى اللَّه عليه و آله است.
- او سزاوارترين مردم نسبت به پيامبر صلى اللَّه عليه و آله است.
- او نزديك ترين مردم به پيامبر صلى اللَّه عليه و آله است.
- او از پيامبر و پيامبر از اوست.
- سوره ى 'هل أتى' درباره ى او نازل شده است.
- سوره ى 'والعصر' درباره ى او نازل شده است.
اين فضائل نشان دهنده ى آن است كه با وجود شخصى اين چنين متصل و مقرب در پيشگاه خدا و رسولش، هيچكس- با هر درجه و مقامى- سزاوار منصب امامت و ولايت نيست، تا چه رسد به نالايقان و بى فضيلتانى مانند ابوبكر و عمر و عثمان و معاويه و يزيد و...