به نام خداوند همه مِهر مِهر وَرز



وضوح معناى كلمه ى مولى

بيش از دوازده قرينه ى مهم در كنار جمله ى 'مَنْ كُنْتُ مَوْلاهُ...' مبين معناى آن است كه هر يك به تنهايى براى اثبات آن كافى است، حتى اگر هيچ كدام هم نبودند باز معنى واضح بود. جا دارد بطور فهرست وار آنها را ذكر كنيم:

قرينه 1

در آغاز، پيامبر صلى اللَّه عليه و آله 'اولى به نفس بودن' خداوند و بعد خود را مطرح كردند و سپس همان كلمه را درباره ى اميرالمؤمنين عليه السلام بكار بردند؛ و اين در حالى است كه معناى ولايت مطلقه ى آن حضرت بر كسى پوشيده نيست.

قرينه 2

آيه ى 'يا أَيُّهَا الرَّسُولُ...' كه در نهايت مى فرمايد: 'وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَمابَلَّغْتَ رِسالَتَهُ' درباره ى هيچ يك از احكام الهى نازل نشده و پيداست كه بايد بالاترين مسائل اسلام باشد كه چنين پيامدى برايش در نظر گرفته شده است.

قرينه 3

متوقف كردن مردم در بيابان، آن هم به مدت سه روز و اجراى برنامه اى حساب شده و منظم و سخنرانى استثنايى از نظر طول خطبه و مطالب تنظيم شده و دقيق آن و ساير برنامه هايى كه به عنوان يك اجتماع سه روزه در عمر پيامبر صلى اللَّه عليه و آله بلكه در سراسر تاريخ اسلام استثنايى است؛ از قوى ترين ادله بر معناى مهم مولى است.

قرينه 4

اشاره ى پيامبر صلى اللَّه عليه و آله به اينكه عمر من به پايان رسيده و از ميان شما مى روم، قرينه ى خوبى است بر اين كه بايد معناى مولى در رابطه با ايام بعد از رحلت حضرت باشد كه همان امامت و وصايت است.

قرينه 5

پيامبر صلى اللَّه عليه و آله در چندين مورد خدا را بر اين ابلاغ شاهد گرفتند كه در هيچ يك از احكام الهى چنين نكردند. پيرو آن چندين بار از مردم خواستند كه 'حاضرين به غائبين اطلاع دهند'، كه اين را هم در هيچ يك از احكام الهى نفرمودند.

قرينه 6

تصريح حضرت به ترس از تكذيب مردم در حالى كه درباره ى هيچ يك از احكام الهى چنين ترسى نبود. معلوم است كه تعيين جانشين همان موقعيت حساس در قلوب مردم است كه به آسانى نمى پذيرند.

قرينه 7

آيه 'اَلْيَوْمَ اَكْمَلْتُ لَكُمْ' نيز مانند آيه ى فوق درباره ى هيچ يك از احكام الهى نازل نشده، و لزوماً بايد مهمترين احكام اسلام باشد كه كمال دين با آن باشد.

قرينه 8

مسئله ى بيعت كه در اثناء خطبه مطرح شده و به صورت لسانى انجام شده و بعد از خطبه هم با دست انجام شده، به عنوان قبول امارت و ولايت مى تواند باشد نه معناى ديگر.

قرينه 9

بيعت و تبريك حاضرين غدير و گفتگوهايى كه دوست و دشمن در غدير داشته اند معلوم مى كند كه از اين جمله معناى ولايت و امارت را فهميده اند و پيامبر صلى اللَّه عليه و آله برداشتِ آنان را رد نكردند و يا اصلاحى نسبت به آن نداشتند.

قرينه 10

اشعارى كه حسان بن ثابت سروده بود و مورد تأييد پيامبر صلى اللَّه عليه و آله قرار گرفت، دليل قاطعى بر اين است كه او هم از مولى معناى 'اولى به نفس' را فهميده است. او چون اهل ادب و شاعر بزرگ عرب است از نظر لغوى بر هر لغتنامه ى ديگرى ترجيح دارد، زيرا لغتنامه ها فقط معناى كلمه را مى گويند ولى تبادر در مورد معين بر عهده ى حاضرين آن ماجراست. از الطاف خدا بوده كه شاعرى زبردست و لغت شناس در غدير حاضر بوده و در همانجا تبادر ذهنى خود را صراحتاً اعلام كرده و حتى آن را به صورت شعر درآورده كه اثرى ماندگار و سندى محكم باشد.

قرينه 11

داستان حارث فهرى نوعى مباهله در مورد مرددين در معناى 'مولى' بود. او صريحاً سؤال خود را بر اين متمركز كرد كه آيا منظور از 'مولى' اين است كه على بن ابى طالب صلى اللَّه عليه و آله صاحب اختيار ما خواهد بود؟ در اين مباهله خداوند فوراً حق را نشان داد و عذابى بر سر حارث فرستاد و او را هلاك كرد تا معناى 'مولى' به معناى 'اولى بنفس' ثابت شود.

قرينه 12

عمر در همان غدير جمله ى 'أَصْبَحْتَ مَوْلاىَ وَ مَوْلى كُلِّ مُؤْمِنٍ وَ مُؤْمِنَةٍ' را به كار برد كه مى توان ادعا كرد اقرار دشمن بر مدعاى خصم از اين زيباتر نمى شود. به كار گرفتن كلمه 'اصبحت' اشاره به اتفاق تازه است كه پيش آمده و كلمه ى 'كل' اشاره به ولايت مطلقه است، و اين اقرار نشانه ى تبادرى است كه حتى دشمن آن را پذيرفته است.

قرينه 13

دستور 'سلام به عنوان اميرالمؤمنين' در پيشگاه على بن ابى طالب عليه السلام، كه هم معناى امارت را براى مولى مى رساند و هم اقرار عملى به آن است.

***
زيباتر آن است كه وضوح مقصود پيامبر صلى اللَّه عليه و آله از كلمه ى 'مولى' در غدير را از كلام صاحبان غدير، ائمه ى معصومين عليهم السلام به ياد بسپاريم:

اطاعت در آنچه دوست داريد يا نداريد

از پيامبر صلى اللَّه عليه و آله پرسيدند: اين ولايت كه شما در آن از خود ما بر ما مقدم هستيد، چيست؟ فرمود: گوش جان سپردن و اطاعت در همه ى موارد؛ آنچه دوست بداريد و آنچه شما را خوش نيايد.

نمونه اى براى ولايت على علیه السلام

سلمان در غدير خم از پيامبر صلى اللَّه عليه و آله پرسيد: ولايت على همانند كدام ولايت است؟ حضرت فرمود: ولايت او همچون ولايت من است. هركس كه من نسبت به او از خودش بيشتر اختيار دارم على هم نسبت به او از خودش صاحب اختيارتر است.

ولايت يعنى امامت

از امام زين العابدين عليه السلام پرسيدند: معناى كلام پيامبر صلى اللَّه عليه و آله چيست كه فرمود: 'مَنْ كُنْتُ مَوْلاهُ فَعَلِىٌّ مَوْلاهُ' فرمود: 'به مردم خبر داد كه على عليه السلام امام بعد از اوست'.

اين هم جاى سوال دارد

ابان بن تغلب از امام باقرعليه السلام درباره ى 'مَنْ كُنْتُ مَوْلاهُ...' سؤال كرد. حضرت فرمود:
اى ابوسعيد، چنين مطلبى هم جاى سؤال دارد!؟ پيامبر صلى اللَّه عليه و آله به مردم فهمانيد كه على عليه السلام به جاى آن حضرت خواهد بود.

علامت حزب اللَّه

از امام عسكرى عليه السلام درباره ى 'مَنْ كُنْتُ مَوْلاهُ...' سؤال شد. فرمود: پيامبر صلى اللَّه عليه و آله مى خواست او را علامتى قرار دهد كه هنگام تفرق و اختلاف مردم، حزب خداوند شناخته شود.

با امر او ايشان را اختيارى نيست

از امام صادق عليه السلام پرسيدند: منظور پيامبر صلى اللَّه عليه و آله از كلامى كه در روز غدير درباره ى على عليه السلام فرموده: 'مَنْ كُنْتُ مَوْلاهُ فَعَلِىٌّ مَوْلاهُ... ' چيست؟ حضرت فرمود: به خدا قسم همين سؤال را از خود پيامبر صلى اللَّه عليه و آله نيز پرسيدند، و آن حضرت در پاسخ فرمودند:
خداوند مولاى من است و بر من از خودم بيشتر اختيار دارد و با امر او مرا امرى و اختيارى نيست. و من مولاى مؤمنان هستم و نسبت به آنان از خودشان بيشتر اختيار دارم و با امر من ايشان را امرى و اختيارى نيست. و هر كس من صاحب اختيار او هستم و با امر من او را اختيارى نيست، على بن ابى طالب مولاى اوست و بر او از خودش بيشتر اختيار دارد و با امر او برايش امرى و اختيارى نيست.