به نام خداوند همه مِهر مِهر وَرز

درس 44: حج،  تمرین بندگی



پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم در خطابه در مورد لزوم انجام و فرائض حج می فرمایند:
"معاشر الناس، حجوالبیت، فما ورده اهل بیت الا استغنوا و ابشروا و لا تخلفوا عند الا تبروا و افتقروا" (1)
ای مردم، فریضه حج را انجام دهید، اهل بیت و خانواده ای وارد بیت الله نشدند مگر اینکه بی نیاز شدند و مورد بشارت خدا قرار گرفتند.
بی نیازی در این فراز شامل بی نیازی ذاتی، مالی، فرهنگی، سیاسی و همه‌ی بی نیازی ها بوده و شامل بی نیازی از دیگر ملت های مسلمان نیز می شود.
در این عبارت "بشارت داده شدن" که به صورت فعل مجهول آمده است، به منظور تعظیم می باشد و به معنای بشارت شخص مسلمان از سوی فرشتگان و خدا می باشد که توفیق این زیارت روحانی را پیدا کرده است. و در اینجا چون مطلق بشارت مطرح است، شامل پاداش و جزای دنیوی و اخروی می باشد.
سپس در ادامه می فرمایند: "و ال تخلفوا عند الا تبروا و افتقروا"
همواره در مقابل فضایل اخلاقی، رذائل اخلاقی مطرح است. در مقابل کسانی که فرمان الهی را اطاعت می کنند، گروهی تخلف کرده و به زیارت خانه خدا با وجود استطاعت مالی و جانی نمی روند، خداوند نیز کار آنها را ناتمام گذاشته و به دلیل خساست طبع که داشته اند، مبتلا به فقر می شوند.
چرا که آنان به خاطر هزینه های حج و یا مبلغی را که باید برای این سفر روحانی خرج کنند و یا به دلایل واهی مثلاً کار و تجارت و مشغله، از یک واجب الهی سر باز زده اند. خدا هم اموری را که آنها به خاطرش حج را عقب انداخته اند، ناتمام گذاشته و ایشان را به فقر و تنگدستی مبتلا می کند.
حج یک عبادت جامع است و تمام عبادت از جمله صلوة و زکات، صیام و انفاق، جهاد، تولی و تبری، امر به معروف و نهی از منکر را در برمی گیرد.
لذا یکی از احکامی که پیامبر در خطابه ی غدیر بسیار تأکید و تأیید می کنند، مسئله حج و عمره است. در این فراز می توان دو نکته اخلاقی را نتیجه گیری کرد که ذیلاً به شرح آن می پردازیم:
1) اطاعت از فرمان خدا در واجبات اصل بوده و انسان باید همواره روحیه اطاعت از اوامر الهی را داشته باشد.
2)  انفاق در راه خدا. چرا که انسان با دستیابی به یک حد نصاب، حج بر او واجب گشته، که این انفاق در راه خدا می باشد.
این دو نتیجه ای که از این بیان پیامبر حاضر می شود، یکی اطاعت روحی و دیگری مالی است. در میان مردم عده‌ای عبادات روحی و بدنی را بهتر از عبادات مالی انجام می دهند. زیرا که مال دلبستگی ایجاد کرده و گذشت از آن کار هر شخصی نیست.
کسانی که می خواهند به کمالات اخلاقی برسند باید هم روحیه اطاعت و هم روحیه انفاق مالی را داشته باشند. از اولین آیات قرآن استفاده می شود که مسئله انفاق مالی (زکوة) از مهمترین ارکانی است که دین اسلام مورد تأکید قرار داده است.
خداوند به همه ما توفیق انفاق در راه خدا، و گذشت از دلبستگی های دنیا را در راه خود عنایت فرماید.

 

منابع

1) سروش آفتاب، ص 76