به نام خداوند همه مِهر مِهر وَرز

درس 47: تقوی کلید رستگاری



در پایان بخش دهم خطابه ی غدیر پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله می فرمایند:
"مَعَاشِرَ النَّاسِ التَّقْوَى‏ التَّقْوَى‏ احْذَرُوا السَّاعَةَ كَمَا قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَ‏ إِنَّ زَلْزَلَةَ السَّاعَةِ شَيْ‏ءٌ عَظِيمٌ‏ "(1)
عبارت فوق تذکر اخلاقی مستقیم پیامبر صلی الله علیه و آله است. در تذکرات غیر مستقیم، ایشان با تمام +++  صفات و کمالات الهی که برای ما قابل تبعیت می باشد، ما را به پیروی از آنان تشویق می کنند. مثلاً خداوند رئوف است، ما هم مهربان باشیم. البته آن رأفتی که ما از خدا متوجه می شویم هیچ سنخیتی با رافت الهی ندارد، چرا که او " لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْ‏ءٌ "(2) است. پیامبر صفاتی دیگر از خداوند را در فصل اول خطابه به حاضران گوشزد کرده است که بسیاری از آنها در ما قابل پیاده شدن و پیروی می باشد. مانند کریم، حلیم، ذو انات و ... . در این فراز پیامبر صلی الله علیه و آله تذکر اخلاقی مستقیم داده اند و فرموده اند: "التقوی، التقوی".  به معنای این است که تقوی را رعایت کنید. این گونه فصاحت و بلاغت به معنای هشدار دادن می باشد.
همچنان که امیرمؤمنان علی علیه السلام نیز در نهج البلاغه در تذکر به نظم از این سیاق پیروی نمودند: " الله الله من نظم امرکم " تقوی از ریشه وقی می باشد و به معنای حفظ و نگهداری خود است. از نظر آموزه های دینی این خود نگهداری از حرام، مکروه و مباح می باشد.
نعمت وَرَع (پارسایی) نیز در بعضی از عبارت ها با تقوی به صورت مترادف استفاده می شود. پیامبراکرم صلی الله علیه و آله در مقامی مردم را به تقوای الهی هشدار می دهند که فرمایشاتشان درمورد خطبه ی غدیر به پایان رسیده و مردم را به قیامت متذکر می شوند. آنان را به عدم مخالفت با خود در رعایت درستی و راستی و قبول ولایت امیرمؤمنان علیه السلام و تعهد به آثار توحید، دعوت می کنند. در ادامه می فرمایند: (واحذرو الساعه...) مواظب بلا و مخاطره ساعت باشید و از ساعت بترسید همان طور که خداوند فرموده: زلزله‌ی ساعت و قیامت چیزی بزرگ است. عبارت "شیء" نکره می باشد و معنای بزرگ و عظیم از آن افاده می شود و مقصود الهی از بیان این عبارت هشدار به شنوندگان در مورد عظمت آن ساعت و روزها است. همچنان که در آیات دیگر نیز توصیف هایی بسیار رسا و واضح از آن روز ارائه شده است؛ مانند این آیه که می فرماید: "زلزله ساعت طوری است که به هنگام وقوع تمام مادرهای بچه شیرده،  بچه ها را انداخته و از وحشت فرار می کنند."  یعنی عذاب آن قدر عظیم است که عواطف را تحت تأثیر قرار می دهد. (يَوْمَ تَرَوْنَها تَذْهَلُ كُلُّ مُرْضِعَةٍ عَمَّا أَرْضَعَت‏)(3) و یا اینکه کل زنان حامله، از شدت زلزله و وحشت، بچه هایشان را سقط می کنند. (وَ تَضَعُ كُلُّ ذاتِ حَمْلٍ حَمْلَها وَ تَرَى النَّاسَ سُكارى‏ وَ ما هُمْ بِسُكارى‏)(4) پیامبر صلی الله علیه و آله نیز با بیان این عبارت، شدت و سختی آن روز را به تصویر کشیده و فرموده اند: "و احذروا الساعه ..." که تا اینجا تذکر اخلاقی مستقیم با این شدت را مطرح نفرموده بودند. پس در ادامه مراحل و مواقف وحشتناک قیامت را تذکر داده و به مخاطبان هشدار می دهند. استفاده از کلمه "اذکروا" در ابتدای این عبارت که به معنای یاد کنید، فکر کنید می باشد، به این سبب است که گویا قیامت آن قدر مسلم است که اتفاق افتاده و دیده شده است و با کمی تأمل و دقت در آیات قیامت متوجه می شویم که در تمام این آیات، فعل ماضی به کار رفته، که خود بیانگر قطعیت آن روز و ملموس بودن برای مخاطبان است.
مانند: "إِذا وَقَعَتِ الْواقِعَة"(5) ، "فَإِذَا انْشَقَّتِ السَّماء"(6)  ، "وَ انْشَقَّتِ السَّماء(7) خداوند به همه ما تقوای الهی کرامت فرموده و ما را از عذاب هولناک الهی در آن روز ایمن نگهدارد.

 

منابع

1) سروش آفتاب، ص84
2) (42) الشورى : 11
3) (22) الحج : 2
4) (22) الحج : 2
5) (56) الواقعة : 1
6) (55) الرحمن : 37
7) (69) الحاقة : 16