به نام خداوند همه مِهر مِهر وَرز

درس 51: تعهد و پیمان و وفاداری به آن



حضرت در بخش 11 خطابه ی غدیر می فرمایند:
" عَلَى ذَلِكَ نَحْيَا وَ علیه نَمُوتُ وَ علیه نُبْعَثُ وَ لَا نُغَيِّرُ وَ لَا نُبَدِّلُ وَ لَا نَشُكُّ وَ لَا نَجحَدُ وَ لَا نَرْتَابُ وَ لَا نَرْجِعُ عَنْ العَهْدٍ وَ لَا نَنْقُضُ الْمِيثَاقَ" .(1)
با این حق پذیری و رضایت و اطاعت، می میریم و زنده می شویم و مبعوث می شویم، شک به خودمان راه نمی دهیم، تغاییر تبدیل نمی کنیم ، انکار نکرده و از پیمان خود برنمی گردیم و میثاقمان را نقض نمی کنیم. تعهد یک نکته اخلاقی است.
پیامبر صلی الله علیه و آله با استفاده از این واژه ها تأکیدات زیادی برای نگهداشتن عهد، پیمان و استواری بر تعهدات مطرح نموده اند. محتوای تعهد ممکن است اخلاقی، اعتقادی ویا احکامی باشد؛ اما خودِ تعهد مسئله‌ی اخلاقی است. این مطلب که پیامبر صلی الله علیه و آله مسئله تعهد را در میان جماعت 130  هزار نفری غدیر خم مطرح فرمودند، حاکی از این حقیقت است که تعهد و پایبندی به آن در هر امری  مسئله ای بسیار مهم است و از مردم می خواهند که این مهم را با تلقین به ایشان تکرار کنند. سپس پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله در ادامه فرمایشات خود می فرمایند: "وعظتنا بوعظ الله" (2) (ما را موعظه کردی به وسیله موعظه خدا) معلوم می شود که قانون پند و نصیحت و تذکر از خدا شروع شده و پیامبرصلی الله علیه و آله به واسطه پندهای خدا پند می دهد.
سپس در ادامه می فرمایند: " فَالْعَهْدُ وَالْميثاقُ لَهُمْ مَأْخُوذٌ مِنَّا، مِنْ قُلُوبِنا وَأَنْفُسِنا وَأَلْسِنَتِنا وَضَمائِرِنا وَأَيْدينا"(3)  (عهد و میثاق برای ائمه علیه السلام از ما گرفته شده،  که این عهد و پیمان را با قلب و نفس و زبان و باطن درست بسته ایم) این عبارت حاکی از این مطلب است که به هنگام یک تعهد، ما باید این پیمان را با تمام جوارح پند بریم  و به آن عمل کنیم. خداوند متعال نیز در قرآن به وفاداری به پیمان ها بسیار تأکید نموده است، چرا که اساس یک زندگی اجتماعی سالم و پایدار، وفای به تعهدات است. (وَ أَوْفُوا بِالْعَهْدِ)(4) ، (الَّذينَ يَنْقُضُونَ عَهْدَ اللَّهِ مِنْ بَعْدِ ميثاقِه)(5)  (إِنَّ الَّذينَ يَشْتَرُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ وَ أَيْمانِهِمْ ثَمَناً قَليلاً)(6)  در آخر نیز پیامبر صلی الله علیه و آله، با القاء الفاظ، از مردم می خواهند که پیمانشان را با تکرار این واژه ها محکم کرده و در ادامه می فرمایند:
وَمَنْ بايَعَ فَإِنَّما يُبايِعُ اللَّهَ ---  وَ مَنْ نَكَثَ فَإِنَّما يَنْكُثُ عَلى نَفْسِهِ وَ مَنْ أَوْفى‏ بِما عاهَدَ عَلَيْهُ‏اللَّهَ فَسَيُؤْتيهِ أَجْراً عَظيماً.
بیعت در واقع یک جور تجسم بیرونی عهد قلبی است. عهد قلبی یا زبانی که در معاملات انجام می شود، با بیعت (دست دادن) تجسم بیرونی می یابد که این خودش ظاهر کردن عهد است. در اهمیت مسئله عهد و میثاق (زبانی – قلبی و جوارحی) همین نکته بس که پیامبر صلی الله علیه و آله حدوداً 15/1  فرمایشات خود را صرف بیان اهمیت عهد و پیمان نموده است. چرا که هر چه پیامبر صلی الله علیه و آله از ابتدای خطابه فرموده اند، اینک می بایست مخاطبان به آن اقرار و درک آن را تأیید کنند. از خداوند متعال می خواهیم که ما را نسبت به تعهد اصلی خود، ولایت اهل بیت علیهم السلام، متعهد نموده و همچنین ما را در انجام تعهدات دیگر اجتماعی خود پایدار بدارد.

 

منابع

1) سروش آفتاب، ص 86
2) سروش آفتاب، ص 88
3) سروش آفتاب، ص 88
4) (17) الإسراء : 34
5) (2) البقرة : 27
6) (3) آل‏ عمران : 77