به نام خداوند همه مِهر مِهر وَرز

 

کلید واژه ها

 

خطبه و خطابه
 

در لسان العرب آمده: الخطاب و المخاطبه: مراجعة الكلام، و قد خاطبه بالكلام مخاطبه و خطابا، و هما یتخاطبان.
و از قول لیث آمده: الخطبه مصدر الخطیب. خطب الخاطب على المنبر، و اختطب یخطب خطابة، اسم الكلام: خطبه. 
از قول ابومنصور نیز آمده كه الخطبه اسم للكلام السذى یتكلم به الخطیب فیوضع موضع المصدر{۱}
فیروزآبادى در معناى خطبه آورده: خَطبَ الخاطبُ على المنبر خَطابة، بالفتح، و خُطبة بالضم، و ذلك الكلام: خُطبه ایضاً، أو هى الكلامُ المنثورُ المسجعُ و نحوهُ{۲}
در تهذیب اللغة آمده: الخطبه مثل الرساله التى لها اول و آخر{۳}
ابن اثیر در النهایه ذیل این واژه آورده كه الخطبه بالضم فهو من القول و الكلام{۴}
طریحى در مجمع البحرین گوید: الخطبه تختص بالموعظه و الكلام المخطوب به. فیقال: خطبنا رسول اللّه‏صلى الله علیه وآله وسلم اى وعظنا{۵}
در منتهى الارب آمده: خطبه كلامى است كه در ستایش خدا و نعت نبى ‏صلى الله علیه وآله وسلم و موعظه خلق باشد. نثر مسجع و مقفّا{۶}
لذا خطبه كلامى است كه ابتدا و انتها دارد، داراى قافیه است و مسجع مى‏باشد، در آن حمد و ثناى خداوند و پند و اندرز خلق لحاظ شده است. 
 غدیر:
در لسان العرب آمده: الغدیر: القطعه من الماء یغادرها السیل أى یتركها{۷}
حموى در معجم البلدان گوید: غدیر... أصله من غادرت الشى‏ء اذا تركته{۸}

غدیر:
قطع ه‏اى از آب است كه سیل آن را به‏ جا مى‏ گذارد. 
 خم: 
فیروزآبادى در قاموس المحیط آورده: خمّ: بئرٌ حفرها عبد شمس‏بن عبد مناف بمكه{۹}
زبیدى گوید: خمّ، واد و ایضاً بئرٌ{۱۰}. در جاى دیگر نیز آمده كه ... اما الذى یضاف الیه الغدیر فانه دون الجحفه على میال{۱۱}
در معجم البلدان آمده: خم: اسم موضع غدیر خم... و خم موضع تصب فیه عین بین الغدیر و العین، و بینهما مسجد رسول اللّه‏ صلى الله علیه وآله وسلم... و قال الحازمى: خم واد بین مكه و المدینه عند الجحفه به غدیر، عنده خطب رسول اللّه‏ صلى الله علیه وآله وسلم{۱۲}
ابن منظور گوید: خم، غدیر معروف بین مكه و المدینه بالجحفه، و هو غدیر خم{۱۳} لذا خم آب گیرى معروف بین مكه و مدینه در منطقه جحفه مى‏ باشد.

 

غدیر خم:
 

ابن اثیر گوید: غدیر خم، موضع بین مكه و المدینه، تصب فیه عین هناك{۱۴}
جوهرى در صحاح آورده: غدیر خم: اسم موضع بین مكه و المدینه بالجحفه{۱۵}
در تاج العروس آمده: غدیر خم على ثلاثه امیال بالجحفه{۱۶}
غدیر خم نام مكانى است بین مكه و مدینه در منطقه جحفه.
 الجحفه:
طریحى گوید: الجحفه، مكان بین مكه و المدینه... سمیت بذلك لان السیل اِجتحف بأهله{۱۷}
در معجم البلدان آمده: الجحفه، كانت قریة كبیرة، ذات منبر على طریق المدینه من مكه على اربع مراحل، و هى میقات اهل الشام... كان اسمها مهیعة، و انما سمّیت الجحفه لان السیل اجتحفها و حمل اهلها فى بعض الاعوام و هى الان خراب{۱۸}
وى در ادامه مى ‏افزاید كه بین جحفه تا غدیر خم دو میل فاصله است. 
 سند:
شهید ثانى گوید: السند طریق المتن و هو جملة من رواه من قولهم{۱۹}
در قواعد التحدیث از قول ابن جماعه آورده كه: ... فسمى الاخبار عن طریق المتن سنداً...{۲۰}
جمع آن اَسناد مى‏باشد{۲۱}
به عبارتى سند زنجیره راویان حدیث است كه متن حدیث را از معصوم خبر مى‏ دهد.

 

منابع:

۱- ابن منظور، لسان العرب، ج ۱، ص ۳۶۰.
۲- فیروزآبادى، قاموس المحیط، ص ۷۶.
۳-  ازهرى، تهذیب اللغة، ج ۷، ص ۱۱۲.
۴-  ابن اثیر، النهایه، ج ۲، ص ۴۵.   
۵- طریحى، مجمع البحرین، ج ۱، ص ۶۶۲.
۶- صفى‏پور، طالب‏نژاد، منتهى الارب، ج ۱ و ۲، ص ۳۲۵.
۷- همان، ج ۵، ص ۹.
۸- دحموى، معجم البلدان، ج ۴، ص ۱۸۸.
۹- فیروزآبادى، القاموس المحیط، ص ۹۹۶.
۱۰- زبیدى، تاج العروس، ج ۸، ص ۲۸۳.
۱۱- همان، ج ۱، ص ۵۰۰.
۱۲- حموى، معجم البلدان، ج ۲، ص ۳۸۹.
۱۳- ابن منظور، لسان العرب، ج ۱۲، ص ۱۹۱.
۱۴-  ابن اثیر، النهایه، ج ۲، ص ۸۱.
۱۵-  جوهرى، الصحاح، ج ۵، ص ۱۹۱۶.
۱۶- زبیدى، تاج العروس، ج ۸، ص ۲۸۳.
۱۷- طریحى، مجمع البحرین، ج ۱، ص ۳۴۶.
۱۸- جحفه، قریه‏اى بزرگ و داراى منبر بوده كه سر راه مكه به مدینه قرار داشته كه میقات اهل شام بوده و اسم آن مهیعه بوده، جحفه نامیده‏ شده؛ زیرا سیل آن را خراب و ساكنان آن را با خود برده و اكنون خراب شده است (حموى، معجم البلدان، ج ۲، ص ۱۱۱؛ زبیدى، تاج العروس، ج ۵، ص ۵۶۳؛ ابن منظور، لسان العرب، ج ۸، ص ۳۷۹)
۱۹-  عاملى، زین الدین، الدرایه، ص ۷.
۲۰-  قاسمى، قواعد التحدیث، ص ۲۰۲.
۲۱-  فرهنگستان قاهره، معجم الوسیط، ص ۴۵۴.