به نام خداوند همه مِهر مِهر وَرز


قضاوت جهانى

نكته‏ ى بسيار ظريف در اين دليل ها و اتمام حجت ها اين بود كه با توجه به قاضيان مختلفى كه در طول تاريخ در مورد اين ماجرا نظر خواهند داد هم جنبه‏ ى دينى و هم جهت قانونى و هم جنبه‏ ى اخلاقى و وجدانى را مطرح كردند و هر يك را جداگانه در معرض قضاوت جهانيان قرار دادند.
به اين معنى كه اگر مخاطبان و حاضران اين دادگاه، مسلمانان معتقد به گفتار پيامبرشان هستند و مبانى اعتقادى صحيح دارند استدلال هاى خاص مبتنى بر اعتقادات را مورد توجه قرار دهند و محكوميت خصم را ببينند، و اگر اصول قضاوت اسلامى را كه تقريباً بين اقوام و ملل جهان مشابه است قبول دارند باز محكوميت خصم را ببينند اگر چه در اعتقاد شيعه نباشند و يا حتى مسلمان نباشند.
در درجه ‏ى نهايى اگر فقط پايبند به مبانى اخلاقى هستند و لا اقل وجدان بيدارى در وجودشان نهفته است باز محكوميت خصم را ببينند و حكم كنند كه آنچه
درباره‏ ى فدك انجام شد از نظر مراعات انصاف و مروّت و عواطف اجتماعى كه در تمام ملل مورد قبول است خلاف مبانى انسانيت است و در حدى است كه هر بشرى براحتى مى‏ تواند آن را محكوم كند.