به نام خداوند همه مِهر مِهر وَرز


فيش نويسِ کليني

از همان آغاز دوران غيبت امام عصرعجّل الله تعالي فرجه الشّريف، علي رقم زمينه سازي فراوان ائمه عليهم السّلام، سؤالات، ابهامات و شبهات زيادي در ذهن عامه ي مردم و حتي خواصِّ جامعه ي شيعي ايجاد شد. بزرگان علماي تشيع از همان ايام کوشش هاي فراواني در رفع اين ابهامات به کار برده اند.
از جمله نگارش کتبي تخصصي درباره ي غيبت. يکي از اولين دانشمنداني که به صورت تخصصي در مورد موضوع غيبت کتاب نوشت، ابوعبدالله محمدبن ابراهيم بن جعفر نعماني است. "کاتب نعماني" و "إبن أبي زَينب" از القاب وي هستند.
اطلاعات دقيقي از زمان و محل ولادت وي در دست نيست، اما در قرن چهارم مي زيسته است.

 


نعماني هم به مانند بسياري از دانشمندان اسلامي تمامي دوران نوجواني، جواني، ميانسالي و حتي سالخوردگي خود را صرف کسب و ترويج معارف دين و مذهب نموده است. سفرهاي بسيار به شيراز، قم، بغداد، کوفه، طَبَريه (از شهرهاي اردن)، دمشق و حلب و درک اساتيد زياد و البته ارزشمند، او را به يکي از برترين علماي شيعه تبديل کرد. او همواره در بيان بزرگان بعد از خود داراي جايگاهي رفيع بوده است.
قديمي ترين دانشمندي که از وي نامبرده، شيخ ابوال عباس نجاشي در"رجال"است که از وي بدين گونه ياد مي کند: «محمدبن ابراهيم بن جعفر،ابوعبد الله کاتب نعماني، معروف به ابن ابي زينب دانشمندي ازعلماء ما، داراي عظمت قدر، شرافت منزلت،اعتقادي درست واحاديث بسيار است.»
ابوعبدالله نعماني يکي از برجسته ترين شاگردان "ثقة السلام کليني رازي"، صاحب کتاب کافي، بوده است. نعماني آنچه را استادش، کليني املاء مي کرده است را کتابت کرده و به همين دليل به کاتب نعماني شهرت يافت. يکي از معتبرترين نسخ کتاب کافي، نسخه ي نعماني مي باشد.
شيخ نعماني داراي تأليفاتي است که برخي از آنان عبارتند از: کتاب الفَرائِض، کتاب الرّدِ علي الإسماعيلية، کتاب التّفسير (که‌ سيد مرتضي‌ آن‌ را تلخيص‌ کرده‌ و با عنوان‌"المحکم‌والمتشابه"‌تدوين‌ نموده‌ است‌.)، کتاب التَّسَلّي، جامعُالأخبار،نَثرُاللَّئالي و کتاب الغَيبة.
بيشتر شهرت نعماني در عصر حاضر به خاطر کتاب غيبت اوست که مجوعه اي از احاديث مربوط به اثبات وجود امام غائب از نظر، حجة إبن الحسن عجّل الله تعالي فرجه الشّريف، احاديث مربوط به دلايل غيبت، علائم ظهور و ... مي باشد.
سرانجام نعماني در حدود سال 360 ه ق دار فاني را در شام و شهر حلب وداع گفت.